Virus Nipah là gì? Cập nhật về triệu chứng, con đường lây nhiễm và cách phòng tránh virus Nipah hiệu quả. Xem ngay tư vấn từ chuyên gia!
Virus Nipah là gì mà được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào danh sách các mầm bệnh nguy hiểm hàng đầu? Với tỷ lệ tử vong cao và chưa có vắc xin đặc hiệu tính đến tháng 01/2026, việc hiểu rõ cơ chế lây lan là cách bảo vệ tốt nhất. Bài viết dưới đây tổng hợp thông tin y khoa chính thống giúp bạn chủ động phòng tránh virus Nipah – một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất từ động vật sang người.
1Virus Nipah là gì?
Virus Nipah (NiV) là một loại virus lây truyền từ động vật sang người (zoonotic virus), vật chủ tự nhiên là loài dơi ăn quả thuộc họ Pteropus. Virus này có thể gây bệnh nặng ở người với các biểu hiện từ nhiễm trùng hô hấp cấp tính đến viêm não gây tử vong.
Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus – cùng họ với virus Hendra. Đây là một trong những virus có khả năng gây bệnh nghiêm trọng và tỷ lệ tử vong cao nhất mà con người từng ghi nhận.
2Nguồn gốc và lịch sử phát hiện bệnh do virus Nipah
Virus Nipah được phát hiện lần đầu năm 1999 tại Malaysia, cụ thể ở làng Sungai Nipah, bang Negeri Sembilan. Dịch bệnh khởi phát từ các trang trại nuôi heo, khi virus lây từ dơi ăn quả sang heo, rồi từ heo sang người.
Sau đó, các đợt bùng phát tiếp theo chủ yếu ghi nhận ở Bangladesh và Ấn Độ (từ năm 2001 đến nay), với đường lây chính là qua tiếp xúc với nước tiểu hoặc nước bọt của dơi ăn quả dính trên trái cây.
3Virus Nipah lây qua đường nào?
Virus Nipah có ba con đường lây truyền chính, mỗi con đường đều rất nguy hiểm nếu không phòng ngừa đúng cách:
Lây từ động vật sang người
- Từ dơi ăn quả (Pteropus spp.) sang người: Đây là vật chủ tự nhiên.
- Từ heo (vật chủ trung gian) sang người chăn nuôi: Heo nhiễm bệnh từ dơi qua thức ăn hoặc tiếp xúc, sau đó lây sang người qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của heo.
Lây qua thực phẩm nhiễm bẩn
- Ăn trái cây hoặc uống mật nhựa cây chà là bị dơi cắn hoặc dính nước tiểu dơi.
- Đây là đường lây phổ biến ở Bangladesh, nơi người dân thường uống mật cây chà là tươi.
Lây từ người sang người
- Tiếp xúc gần với dịch cơ thể (nước bọt, nước tiểu, dịch hô hấp) của người bệnh.
- Nguy cơ cao đối với nhân viên y tế và người chăm sóc bệnh nhân không có biện pháp bảo hộ đầy đủ.
4Triệu chứng nhiễm virus Nipah qua từng giai đoạn
Virus Nipah có thời gian ủ bệnh từ 4–14 ngày (có thể lên đến 45 ngày). Triệu chứng diễn tiến rất nhanh và nguy hiểm:
Giai đoạn ủ bệnh
Giao đoạn ủ bệnh khi nhiễm virus Nipah không có triệu chứng rõ ràng, người nhiễm vẫn khỏe mạnh nhưng đã mang virus.
Các triệu chứng khởi phát và diễn tiến nặng
Các triệu chứng nhiễm virus Nipah qua từng giai đoạn như sau:
- Nhẹ (giống cúm): Sốt cao, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng (giống cúm thông thường).
- Nặng (viêm não): Chóng mặt, lơ mơ, suy giảm ý thức, co giật, hôn mê (thường trong 24–48 giờ sau khởi phát).
So sánh triệu chứng Nipah và Cúm thường
Triệu chứng | Virus Nipah | Cúm thông thường |
Sốt | Cao 39–40°C, đột ngột | Sốt nhẹ đến trung bình |
Đau đầu | Dữ dội, thường xuyên | Nhẹ đến trung bình |
Đau mỏi cơ | Rất phổ biến, đau toàn thân | Nhẹ, không đáng kể |
Mệt mỏi | Cực kỳ mệt mỏi, kiệt sức | Mệt mỏi nhẹ |
Sổ mũi, ho | Có thể có, thường xuất hiện sau | Là triệu chứng chính ngay từ đầu |
Dấu hiệu thần kinh | Lơ mơ, co giật, hôn mê | Hiếm gặp |
5Mức độ nguy hiểm và Tỷ lệ tử vong
Virus Nipah được WHO xếp vào nhóm bệnh nguy hiểm cấp cao do:
- Tỷ lệ tử vong cao: 40–75% tùy chủng virus và khả năng chăm sóc y tế.
- Biến chứng lâu dài: Người sống sót có thể bị co giật dai dẳng, thay đổi tính cách, suy giảm nhận thức.
- Không có vắc xin đặc hiệu: Tính đến tháng 01/2026, chưa có vắc xin hoặc thuốc đặc trị được cấp phép cho người.
6Chẩn đoán và Điều trị virus Nipah (Cập nhật 01/2026)
Phương pháp xét nghiệm
- RT-PCR (dịch họng, nước tiểu) – xét nghiệm chính xác nhất.
- ELISA (xét nghiệm kháng thể) – dùng để xác định nhiễm bệnh trước đó.
Phác đồ điều trị hiện nay
Hiện chưa có thuốc đặc trị hay vắc xin (tính đến 01/2026).
Điều trị chủ yếu là hỗ trợ:
- Hạ sốt, chống co giật.
- Hỗ trợ hô hấp (thở máy nếu cần).
- Các liệu pháp kháng thể đơn dòng (M102.4) đang được nghiên cứu.
7Cách phòng ngừa virus Nipah và Khuyến cáo du lịch 2026
5 biện pháp phòng tránh cá nhân
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng.
- Tránh tiếp xúc với dơi, heo ốm.
- Không ăn trái cây có dấu hiệu bị cắn/hỏng.
- Rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn.
- Dùng bảo hộ khi chăm sóc bệnh nhân nghi nhiễm.
Lưu ý cho người du lịch
Cảnh báo khi đến các vùng dịch (Ấn Độ, Bangladesh...): Tránh ăn trái cây tươi, không uống mật cây chà là, hạn chế tiếp xúc với động vật hoang dã.
8Câu hỏi thường gặp về virus Nipah (FAQ)
Virus Nipah có lây từ người sang người không?
Có. Virus có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người bệnh, đặc biệt là người chăm sóc bệnh nhân.
Đã có vắc xin phòng virus Nipah chưa?
Tính đến tháng 01/2026, chưa có vắc xin được cấp phép thương mại cho người, dù nhiều nghiên cứu đang được tiến hành.
Virus Nipah có ở Việt Nam không?
Hiện tại chưa ghi nhận ổ dịch lớn tại Việt Nam, nhưng nguy cơ xâm nhập là có do giao thương và vị trí địa lý gần vùng dịch.
Hiểu rõ virus Nipah là gì và các biện pháp phòng ngừa là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình trước nguy cơ dịch bệnh. Hãy theo dõi các thông tin chính thống và đến ngay cơ sở y tế nếu có triệu chứng nghi ngờ.
Lưu ý: Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
Có thể bạn quan tâm:
Mua trái cây tươi các loại tại Bách hoá XANH thưởng thức:
