Tết Nguyên Tiêu là ngày rằm tháng Giêng đầu năm. Tìm hiểu sự tích Tết Nguyên Tiêu và ý nghĩa phong tục tâm linh Việt Nam.
Tết Nguyên Tiêu là ngày rằm tháng Giêng – đêm trăng tròn đầu tiên trong năm, gắn liền với nhiều truyền thuyết và sự tích Tết Nguyên Tiêu. Ngày lễ này không chỉ là dịp cầu bình an, may mắn, mà còn là lúc các gia đình đoàn viên, hướng về tổ tiên và cội nguồn. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu nguồn gốc, sự tích và ý nghĩa đặc biệt của Tết Nguyên Tiêu.
1Tết Nguyên Tiêu là gì?
Tết Nguyên Tiêu rơi vào ngày rằm tháng Giêng âm lịch (15/1 âm lịch) – là đêm trăng tròn đầu tiên của năm mới. Tên gọi “Nguyên Tiêu” xuất phát từ tiếng Hán: “Nguyên” nghĩa là đầu tiên, “Tiêu” nghĩa là đêm. Như vậy, Tết Nguyên Tiêu chính là “đêm rằm đầu tiên của năm”.
Nguồn gốc của Tết Nguyên Tiêu bắt nguồn từ Trung Quốc cổ đại và được du nhập vào Việt Nam từ thời Bắc thuộc. Qua thời gian, ngày lễ này được Việt hóa, kết hợp với tín ngưỡng Phật giáo và thờ cúng tổ tiên.
Tại Việt Nam, Tết Nguyên Tiêu được coi là ngày lễ thiêng liêng đầu năm, thường đi kèm với những hoạt động tâm linh như:
- Đi chùa lễ Phật
- Cúng gia tiên
- Cầu nguyện điều lành
23 sự tích nói về nguồn gốc Tết Nguyên Tiêu
Dưới đây là 3 sự tích nổi tiếng giải thích nguồn gốc và ý nghĩa của Tết Nguyên Tiêu mà dân gian Việt Nam lưu truyền:
- Nàng Nguyên Tiêu và cung nữ nhớ nhà: Thời Tây Hán, cung nữ nhớ gia đình sau Tết nhưng không được về. Một cung nữ tên Nguyên Tiêu buồn bã định tự vẫn. Đại thần Đông Phương Sóc hiến kế cho Hán Vũ Đế tổ chức treo đèn lồng, đốt pháo khắp nơi để các cung nữ gặp người thân. Từ đó, ngày này thành Tết Nguyên Tiêu, và bánh trôi (thang viên) được đặt tên tưởng nhớ nàng.
- Ngọc Hoàng và lửa thiêu: Ngọc Hoàng giận khi con thiên nga bị bắn chết, ra lệnh đốt trần gian. Một vị thần mách dân chúng treo đèn lồng đỏ, đốt pháo hoa giả vờ cháy. Ngọc Hoàng nhìn từ trời thấy lửa đỏ khắp nơi, tưởng lệnh đã thực hiện, nên tha thứ. Từ đó, phong tục treo đèn lồng ra đời.
- Vua Hán Văn Đế chung vui với dân: Hán Văn Đế lên ngôi vào rằm tháng Giêng, hàng năm ra ngoài cung chung vui với dân, treo đèn, kết hoa. Phong tục này dần lan rộng và trở thành ngày lễ lớn trong dân gian.
Những sự tích này nhấn mạnh ý nghĩa đoàn viên, lòng hiếu thảo và sự nhân từ, làm nên giá trị tinh thần đặc biệt của Tết Nguyên Tiêu.
3Vì sao Tết Nguyên Tiêu còn gọi là Tết Thượng Nguyên?
Tết Nguyên Tiêu còn được gọi là Tết Thượng Nguyên bởi theo thuyết “Tam Nguyên” trong Đạo giáo, một năm có ba ngày rằm lớn:
- Thượng Nguyên (rằm tháng Giêng): Kính Thiên Quan đại đế, vị thần ban phúc lành (Thiên Quan tứ phúc).
- Trung Nguyên (rằm tháng Bảy): Kính Địa Quan, để tha tội cho chúng sinh.
- Hạ Nguyên (rằm tháng Mười): Kính Thủy Quan, nhằm giải nạn.
Rằm tháng Giêng là Thượng Nguyên – ngày đầu tiên và quan trọng nhất trong năm, tượng trưng cho khởi đầu tốt đẹp và ban phúc lành.
Tại Việt Nam, tên gọi này nhấn mạnh ý nghĩa tâm linh cầu phúc đầu năm, khác với Trung Quốc, nơi tập trung nhiều vào lễ hội đèn lồng.
4Ý nghĩa tâm linh của Tết Nguyên Tiêu
Ngày lễ này là dịp cầu bình an, may mắn, giải hạn sao xấu và tích đức hành thiện. Trăng rằm đầu tiên tượng trưng cho sự tròn đầy, viên mãn, đồng thời là dịp đoàn viên gia đình và hướng về cội nguồn.
- Trong Phật giáo, nhiều chùa lập đàn Dược Sư, tụng kinh cầu phước, báo an lành cho mọi người.
- Về ý nghĩa nhân văn, Tết Nguyên Tiêu thể hiện lòng hiếu kính tổ tiên, biết ơn trời đất và khuyến khích con người sống hướng thiện.
Ngày này cũng nhắc nhở mọi người sống chậm lại, suy ngẫm và cầu nguyện cho một năm mới hanh thông, trọn vẹn.
5Phong tục tập quán trong ngày Tết Nguyên Tiêu
Dưới đây là những phong tục phổ biến trong ngày Tết Nguyên Tiêu, từ đi chùa, cúng gia tiên đến các lễ hội truyền thống:
Đi chùa lễ Phật Rằm tháng Giêng
Đây là phong tục phổ biến nhất trong dịp Tết Nguyên Tiêu. Mọi người thường đổ về chùa cầu bình an, cúng sao giải hạn, tụng kinh, phóng sinh và thả đèn hoa đăng. Nhiều chùa tổ chức lễ hội lớn, tụng kinh Dược Sư từ mùng 8 đến rằm tháng Giêng. Đi chùa đầu năm thể hiện lòng thành kính với Phật pháp và mong muốn phúc lành, may mắn cho cả gia đình.
Tham khảo thêm:Tết Nguyên Tiêu vãn cảnh chùa Ngâu, Hà Nội
Cúng Rằm tháng Giêng tại nhà
Các gia đình thường chuẩn bị hai mâm cúng trong dịp Tết Nguyên Tiêu:
- Mâm chay cúng Phật gồm hoa, quả, bánh trôi nước, hương đèn.
Thời gian cúng tốt nhất là giờ Ngọ (11h-13h) ngày 15 tháng Giêng. Sau lễ, cả gia đình quây quần thưởng trà, ngắm trăng, thưởng thức bánh trôi nước – biểu tượng cho sự tròn đầy, viên mãn và hanh thông.
Ngoài ra, ở một số nơi còn tổ chức lễ hội đèn lồng (đặc biệt tại cộng đồng người Hoa), thả đèn trời hoặc làm việc thiện, tạo nên không khí ấm áp, ý nghĩa đầu năm.
Tham khảo thêm:Tết nguyên tiêu ăn gì? Những món nên và không nên ăn
6Câu hỏi thường gặp
Tết Nguyên Tiêu tiếng Anh là gì?
Tết Nguyên Tiêu thường được gọi là Lantern Festival (Lễ hội Đèn lồng), bởi gắn liền với phong tục treo đèn lồng ở Trung Quốc. Ngoài ra, còn có các cách gọi khác như Yuanxiao Festival hoặc First Full Moon Festival.
15 tháng Giêng là ngày mấy dương lịch 2026?
Năm 2026 (Bính Ngọ), rằm tháng Giêng (Tết Nguyên Tiêu) rơi vào ngày 3 tháng 3 năm 2026 theo dương lịch.
Những sự tích Tết Nguyên Tiêu và các phong tục tâm linh đầu năm giúp chúng ta hiểu hơn về giá trị văn hóa và tinh thần đoàn viên. Tết Nguyên Tiêu là dịp để cầu phúc lành, sống hướng thiện và quây quần bên gia đình, mở đầu một năm mới trọn vẹn và hanh thông.
Có thể bạn quan tâm:
Chọn mua các loại trái cây tươi ngon, giá rẻ tại Bách hóa XANH nhé:
