Mùng 1 Tết kiêng ăn món gì? Theo quan niệm dân gian, nên tránh thịt chó, cá mè, mực, vịt, cháo… để hạn chế xui rủi và giữ may mắn đầu năm.
Mùng 1 Tết được xem là thời điểm “mở vía” cho cả năm, vì vậy ăn uống trong ngày này luôn được nhiều gia đình quan tâm. Vậy Mùng 1 Tết kiêng ăn món gì để tránh xui rủi, giữ trọn may mắn và khởi đầu năm mới suôn sẻ? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn theo quan niệm dân gian.
1Vì sao mùng 1 Tết cần kiêng kỵ trong ăn uống
Dưới đây là những lý do dân gian lý giải vì sao ăn uống ngày mùng 1 Tết được xem là yếu tố ảnh hưởng đến may mắn, tài lộc đầu năm:
- Mùng 1 được xem là thời điểm “khởi vận” của cả năm: Theo quan niệm dân gian, những gì diễn ra trong ngày mùng 1 Tết sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tài lộc, công việc và cuộc sống suốt năm mới. Vì vậy, ăn uống cẩn trọng được xem là cách giữ vận khí tốt ngay từ đầu.
- Món ăn mang ý nghĩa biểu trưng cho may – rủi: Nhiều món ăn trong văn hóa Việt không chỉ là thực phẩm mà còn mang ý nghĩa tượng trưng. Tên gọi, hình dáng, mùi vị hoặc cách di chuyển của con vật đều được gắn với điềm lành hoặc điềm xấu, nên việc kiêng kỵ nhằm tránh những liên tưởng không may mắn.
- Tránh “gọi tên” điều xui rủi trong năm mới: Một số món ăn có tên gọi đồng âm với những từ ngữ mang nghĩa tiêu cực như lận đận, thụt lùi, buồn bã. Việc tránh ăn các món này trong mùng 1 Tết thể hiện mong muốn không nhắc đến điều không may, để năm mới khởi đầu nhẹ nhàng và tích cực.
- Giữ sự thanh sạch cho ngày đầu năm: Mùng 1 Tết là ngày cúng gia tiên, đi chùa, lễ đền, nên nhiều gia đình tránh các món nặng mùi, tanh hoặc bị xem là uế tạp. Việc kiêng kỵ trong ăn uống giúp giữ không khí trang nghiêm, thanh tịnh cho ngày đầu năm.
- Thể hiện mong cầu một năm suôn sẻ, hanh thông: Kiêng ăn những món bị cho là mang ý nghĩa trì trệ, lận đận là cách người Việt gửi gắm ước mong công việc tiến triển thuận lợi, làm ăn phát đạt, gia đạo yên ấm ngay từ ngày đầu năm.
- Giữ sự an tâm về mặt tinh thần: Dù không có cơ sở khoa học chứng minh, nhưng việc tuân theo kiêng kỵ truyền thống giúp nhiều người cảm thấy an tâm, nhẹ lòng, từ đó đón Tết với tâm thế tích cực và thoải mái hơn.
- Tôn trọng phong tục và giá trị văn hóa truyền thống: Kiêng kỵ trong ăn uống ngày mùng 1 Tết không chỉ là niềm tin cá nhân mà còn là cách gìn giữ nét văn hóa lâu đời, thể hiện sự tôn trọng với phong tục của gia đình và cộng đồng.
2Những món ăn kiêng kỵ vào mùng 1 Tết
Dưới đây là những món ăn được quan niệm nên tránh vào mùng 1 Tết để hạn chế xui rủi và giữ vận may trọn vẹn:
Cháo trắng – món cúng cô hồn
Trong quan niệm dân gian, Trong quan niệm dân gian, cháo trắng thường xuất hiện trong các lễ cúng cô hồn, mang ý nghĩa chia phần cho những vong linh không nơi nương tựa. Chính vì vậy, vào mùng 1 Tết – thời điểm khởi đầu năm mới, nhiều gia đình lựa chọn kiêng ăn cháo trắng để tránh những liên tưởng không may. trắng thường xuất hiện trong các lễ cúng cô hồn, mang ý nghĩa chia phần cho những vong linh không nơi nương tựa. Chính vì vậy, vào mùng 1 Tết – thời điểm khởi đầu năm mới, nhiều gia đình lựa chọn kiêng ăn cháo trắng để tránh những liên tưởng không may.
Người xưa tin rằng việc dùng cháo trắng đầu năm có thể ảnh hưởng đến tài vận, sự sung túc và cảm giác đủ đầy trong suốt cả năm, nên thường thay thế bằng các món ăn mang ý nghĩa no ấm, tròn đầy và may mắn hơn.
Hột vịt lộn – dễ làm “đảo lộn” vận may
Ở miền Bắc và miền Trung, trứng vịt lộn là món ăn thường bị kiêng vào đầu năm. Tên gọi “lộn” mang hàm ý đảo ngược, trái ý, khiến người ta lo ngại mọi việc trong năm mới sẽ khó hanh thông. Bên cạnh đó, mùi tanh đặc trưng của hột vịt lộn cũng bị xem là không mang lại điều lành. Vì vậy, nhiều gia đình tránh ăn món này trong những ngày Tết để giữ vận khí ổn định.
Thịt ếch – dễ gặp trắc trở
Theo dân gian, tiếng kêu “ềch ềch” của ếch gợi cảm giác than vãn, không may. Vì vậy, ăn thịt ếch vào đầu năm bị cho là khiến công việc khó thuận lợi, đường thăng tiến bị cản trở. Do đó, nhiều gia đình lựa chọn tránh thịt ếch trong mâm cơm ngày Tết để cầu mong một năm mới hanh thông.
Thịt chó – món đại kỵ ngày đầu năm
Trong văn hóa truyền thống, chó tượng trưng cho sự trung thành và gắn bó. Chính vì thế, ăn thịt chó vào đầu năm bị xem là mang điềm xấu, dễ khiến vận may cả năm bị ảnh hưởng. Theo quan niệm dân gian, nếu ăn thịt chó dịp Tết, công việc và cuộc sống trong năm mới có thể gặp nhiều trở ngại, kém thuận lợi.
Mực – gắn với quan niệm “đen đủi”
Trong dân gian, câu nói “đen như mực” đã khiến mực trở thành biểu tượng của sự không may mắn. Vì lý do này, ăn mực vào ngày đầu năm thường bị kiêng kỵ, với niềm tin rằng điều đó có thể khiến công việc trắc trở, tài lộc khó đến. Nhiều người cho rằng tránh mực trong dịp Tết giúp cả năm thuận lợi và suôn sẻ hơn.
Không chỉ Tết, mực còn thường được tránh trước kỳ thi, trước chuyến đi xa, như một cách cầu mong may mắn. Dù chưa có chứng minh khoa học, nhưng quan niệm này đã ăn sâu vào đời sống tinh thần của nhiều thế hệ.
Sầu riêng – tên gọi gợi buồn phiền
Chữ “sầu” trong sầu riêng mang nghĩa buồn bã, lo âu, khiến loại quả này không được ưa chuộng trong ngày Tết. Ngoài ra, mùi nặng của sầu riêng cũng khiến nhiều người tránh dùng để giữ không khí nhẹ nhàng cho năm mới.
Tôm – tượng trưng cho sự thụt lùi
Đối với người miền Nam, tôm là món ăn kiêng kỵ trong ngày Tết. Đặc điểm đi giật lùi của tôm khiến nhiều người lo ngại việc ăn tôm đầu năm sẽ làm sự nghiệp và tài lộc không tiến triển. Đặc biệt với người làm ăn, tránh ăn tôm trong dịp Tết được xem là cách cầu mong thăng tiến và phát tài.
Mắm tôm – món nặng mùi cần tránh
Nếu chưa biết mùng 1 Tết kiêng ăn gì, mắm tôm là món thường được nhắc đến. Mùi nặng của mắm tôm bị xem là mang đến sự uế tạp, không tốt cho vận khí đầu năm. Đặc biệt khi đi chùa, lễ đền, cúng gia tiên, mắm tôm càng được kiêng kỵ vì lo ngại ảnh hưởng đến sự linh thiêng.
Thịt trâu – ảnh hưởng đến tài lộc
Trong đời sống nông nghiệp, con trâu là biểu tượng của sức lao động và của cải. Vì vậy, nhiều người tin rằng ăn thịt trâu vào đầu năm có thể làm hao hụt tài vận. Quan niệm này khiến thịt trâu trở thành món ăn thường bị tránh trong dịp Tết, nhất là với người kinh doanh và lao động chính.
Món cay, mặn, chát – tránh vị đắng đầu năm
Trong những ngày Tết, đặc biệt ở miền Nam, người ta thường tránh các món cay, đắng, mặn, chát. Việc kiêng những hương vị này thể hiện mong muốn một năm mới ngọt ngào, bình an và ít sóng gió.
Thịt vịt – biểu tượng của sự lận đận
Khi nhắc đến Tết kiêng ăn gì, thịt vịt là món được nhiều người miền Bắc và miền Trung tránh dùng. Hình ảnh con vịt gắn với câu nói “lạch bạch như vịt”, ám chỉ sự chậm chạp, không trôi chảy. Vì vậy, ăn thịt vịt đầu năm được cho là khiến mọi việc khó suôn sẻ, dễ phát sinh trục trặc trong công việc và cuộc sống.
Cá mè – quan niệm “hãm tài”
Người miền Bắc và miền Trung thường tránh cá mè trong dịp Tết. Cá mè có mùi tanh, nhiều xương và tên gọi không mang ý nghĩa may mắn, nên bị cho là dễ cản trở tài lộc. Vì vậy, cá mè ít khi xuất hiện trong thực đơn ngày đầu năm.
3Mùng 1 Tết kiêng ăn gì theo từng vùng miền
Dưới đây là những món ăn mùng 1 Tết cần kiêng theo quan niệm của từng vùng miền Bắc – Trung – Nam:
Miền Bắc
Trong những ngày đầu năm, người miền Bắc đặc biệt chú trọng đến việc kiêng kỵ món ăn nhằm tránh vận xui và cầu mong một năm mới thuận lợi. Theo quan niệm dân gian, thịt chó và mực là hai món thường được tránh dùng trong dịp Tết, bởi người ta tin rằng ăn những món này sẽ mang đến vận đen, khiến công việc và cuộc sống kém hanh thông.
Bên cạnh đó, thịt vịt cũng không xuất hiện trong mâm cơm đầu năm của nhiều gia đình miền Bắc. Quan niệm “tán đàn, xẻ nghé” khiến người ta lo ngại việc ăn thịt vịt sẽ dẫn đến chia rẽ, lận đận trong công việc và cuộc sống.
Ngoài ra, trứng vịt lộn và cá mè cũng nằm trong danh sách kiêng kỵ, vì được cho là dễ mang đến đen đủi, hãm tài, ảnh hưởng đến tài lộc trong suốt năm mới.
Miền Trung
Vào dịp Tết, người miền Trung thường kiêng các món chế biến từ tôm. Theo quan niệm dân gian, tôm là loài vật di chuyển giật lùi, nên việc ăn tôm trong những ngày đầu năm bị cho là khiến công việc trì trệ, khó phát triển.
Không chỉ tôm, trứng vịt lộn và thịt vịt cũng là những món ăn được nhiều gia đình miền Trung tránh dùng trong dịp Tết. Người ta tin rằng ăn thịt vịt đầu năm có thể mang lại xui xẻo, khiến cuộc sống gặp nhiều trắc trở, làm cho mọi việc không được suôn sẻ như mong muốn.
Miền Nam
Trong ngày Tết, người miền Nam đặc biệt kiêng những món ăn, trái cây có tên gọi đồng âm với ý nghĩa không may mắn. Tiêu biểu là cam và lê, bởi những cách nói dân gian như “quýt làm, cam chịu” hay “lê lết” gợi liên tưởng đến sự vất vả, kém thuận lợi. Vì vậy, các loại quả này thường không được bày trên mâm ngũ quả ngày Tết.
Ngoài ra, tôm cũng là món ăn kiêng kỵ của người miền Nam, do quan niệm ăn tôm đầu năm sẽ khiến công việc giậm chân tại chỗ, khó tiến triển. Cua cũng nằm trong danh sách hạn chế, bởi hình ảnh “ngang như cua” được cho là ảnh hưởng đến việc nuôi dạy con cái và sự phát triển trong công việc, làm ăn.
4Mùng 1 nên ăn gì cho may mắn?
Theo quan niệm dân gian Việt Nam, mùng 1 Tết là thời điểm mở đầu cho vận trình của cả năm, vì vậy việc lựa chọn món ăn trong ngày này được xem là rất quan trọng. Người Việt thường ưu tiên những món mang ý nghĩa tài lộc, may mắn, sung túc, hạnh phúc và vượt qua khó khăn.
Ý nghĩa của món ăn thường được gửi gắm thông qua màu sắc (đỏ tượng trưng cho vận may), hình dáng (tròn đầy – viên mãn), tên gọi hoặc hình tượng biểu trưng tốt lành. Tùy từng vùng miền, danh sách món ăn có thể khác nhau, nhưng dưới đây là những món phổ biến nhất thường được chọn ăn vào mùng 1 Tết.
Các món ăn mang lại may mắn ngày mùng 1 Tết
- Xôi gấc: Nổi bật với màu đỏ rực rỡ, xôi gấc được xem là biểu tượng của vận may, tài lộc và hạnh phúc. Ăn xôi gấc đầu năm mang ý nghĩa cầu mong một năm “đỏ vận”, mọi việc hanh thông.
- Bánh chưng (miền Bắc) – bánh tét (miền Trung, miền Nam): Đây là những món bánh truyền thống gắn liền với Tết cổ truyền, tượng trưng cho đất trời, sự đoàn viên và lòng biết ơn tổ tiên. Bánh chưng, bánh tét còn mang ý nghĩa no đủ, cân bằng và cuộc sống tròn vẹn trong năm mới.
- Gà luộc (thường là gà trống): Gà trống được xem là biểu tượng của khởi đầu tốt đẹp, sức sống và thịnh vượng. Việc ăn gà luộc ngày mùng 1 Tết thể hiện mong muốn năm mới mạnh khỏe, gia đình sum vầy, công việc thuận lợi.
- Canh khổ qua nhồi thịt (phổ biến ở miền Nam): Tên gọi “khổ qua” mang hàm ý những điều vất vả, khó khăn của năm cũ đã qua đi, nhường chỗ cho một năm mới bình an, nhẹ nhõm và hạnh phúc hơn.
- Dưa hấu: Dưa hấu có vỏ xanh – ruột đỏ, hạt dưa được gọi là “cát” mang ý nghĩa cát tường, may mắn. Đây là loại quả tượng trưng cho niềm vui trọn vẹn và tài lộc dồi dào trong năm mới.
- Quả sung: Ngay từ tên gọi, quả sung đã gợi đến sự sung túc, đủ đầy. Nhiều gia đình chọn ăn sung hoặc bày sung trong ngày mùng 1 với mong muốn cuộc sống thịnh vượng, kinh tế ổn định.
- Thanh long ruột đỏ: Thanh long ruột đỏ mang màu sắc may mắn, kết hợp với ý nghĩa thanh khiết, phát triển. Ăn thanh long ngày đầu năm thể hiện ước mong tài lộc, thăng tiến và thuận lợi trong công việc.
- Bắp luộc: Những hạt bắp kết chặt với nhau mang ý nghĩa ấm no, gắn kết và bền vững. Bắp luộc là món ăn giản dị nhưng chứa đựng mong ước về cuộc sống ổn định, lâu dài.
- Đu đủ: Tên gọi “đu đủ” gợi liên tưởng đến đủ đầy, dư dả, nên thường được ăn trong ngày đầu năm để cầu tài lộc rủng rỉnh, cuộc sống không thiếu thốn.
5Những kiêng kỵ khác liên quan đến mùng 1 Tết
Theo quan niệm dân gian Việt Nam, bên cạnh việc kiêng kỵ trong ăn uống, ngày mùng 1 Tết còn gắn liền với nhiều điều nên tránh để hạn chế xui rủi, giữ gìn tài lộc và cầu may mắn cho cả năm. Những kiêng cữ này xuất phát từ triết lý “có kiêng có lành”, dựa trên yếu tố biểu tượng, phong thủy và tâm linh, đồng thời có thể khác nhau tùy vùng miền và gia đình.
Những kiêng kỵ phổ biến khác trong ngày mùng 1 Tết:
- Quét nhà, đổ rác: Đây được xem là đại kỵ trong ngày đầu năm. Theo quan niệm dân gian, quét nhà hay đổ rác mùng 1 Tết đồng nghĩa với việc quét hết tài lộc, may mắn ra khỏi nhà. Nếu có rác, nhiều gia đình chỉ gom gọn vào một góc và chờ qua mùng 3 mới đem đổ.
- Làm vỡ đồ đạc: Việc làm vỡ bát, chén, ly, gương… trong ngày Tết được xem là điềm không lành, tượng trưng cho sự chia ly, đổ vỡ trong gia đình hoặc công việc. Vì vậy, mọi người thường cẩn trọng hơn khi sử dụng đồ dễ vỡ vào ngày đầu năm.
- Cắt tóc, cắt móng tay: Trong dân gian, tóc và móng tay gắn liền với sức khỏe và vận may. Việc cắt bỏ chúng vào mùng 1 Tết bị cho là hành động cắt đi may mắn, dễ gặp chuyện không tốt liên quan đến sức khỏe hoặc tinh thần.
- Cho lửa hoặc cho nước: Lửa tượng trưng cho may mắn, nước tượng trưng cho tài lộc với quan niệm “tiền vào như nước”. Vì vậy, cho lửa hoặc cho nước đầu năm được xem là trao đi vận may, dễ khiến tiền bạc hao hụt trong năm mới.
- Vay mượn, đòi nợ hoặc trả nợ: Mùng 1 Tết là ngày kiêng vay tiền, đòi nợ hay trả nợ, bởi điều này bị cho là sẽ khiến cả năm túng thiếu, nợ nần đeo bám. Thông thường, những việc liên quan đến tiền bạc nên giải quyết trước Tết.
- Cãi vã, khóc lóc, nói lời xui xẻo: Ngày đầu năm cần giữ không khí vui vẻ, hòa thuận. Việc cãi vã, buồn bã hay nói những từ ngữ tiêu cực như “chết”, “hỏng”, “phá sản” bị cho là sẽ mang lại vận xấu và tâm lý nặng nề cho cả năm.
- Mặc trang phục màu đen hoặc trắng: Đen và trắng thường gắn với tang tóc, u buồn, nên không được khuyến khích trong ngày mùng 1 Tết. Thay vào đó, nhiều người chọn màu đỏ, vàng hoặc các gam sáng để tượng trưng cho may mắn và hỷ sự.
- Giặt quần áo (đặc biệt trong mùng 1 – mùng 2): Theo quan niệm dân gian, việc giặt giũ đầu năm có liên quan đến Thủy Thần, dễ làm trôi đi tài lộc. Vì vậy, nhiều gia đình thường hoàn tất việc giặt giũ trước Tết.
- Ngồi hoặc đứng chắn cửa chính, đóng kín cửa nhà: Cửa chính được xem là nơi đón thần tài và vận khí tốt. Việc chắn cửa hoặc đóng kín cửa ngày đầu năm bị cho là cản trở tài lộc vào nhà.
- Đi chúc Tết quá sớm nếu không phải người xông đất: Một số gia đình kiêng việc người lạ đến chúc Tết từ rất sớm nếu chưa phải là người được chọn xông đất, vì sợ ảnh hưởng đến vận may của gia chủ.
6Câu hỏi thường gặp về ăn uống mùng 1 Tết (FAQ)
Lỡ ăn món kiêng mùng 1 Tết có sao không?
Không cần quá lo lắng. Các kiêng kỵ mùng 1 Tết chủ yếu mang ý nghĩa tâm linh – phong tục, không phải quy định bắt buộc. Nếu lỡ ăn, nên giữ tinh thần thoải mái, tránh suy nghĩ tiêu cực vì “đầu năm nghĩ tốt thì cả năm nhẹ lòng”.
Người ăn chay mùng 1 Tết cần kiêng gì?
Người ăn chay thường ít vướng kiêng kỵ hơn vì thực đơn thiên về thanh đạm, nhẹ nhàng. Tuy nhiên, vẫn nên tránh:
- Món có vị quá đắng (khổ qua, mướp đắng) nếu kiêng theo quan niệm dân gian.
- Món nặng mùi, nhiều gia vị cay nồng, dễ gây cảm giác bức bối ngày đầu năm.
Trẻ em có cần kiêng ăn như người lớn không?
Không nên áp dụng kiêng kỵ quá nghiêm ngặt với trẻ nhỏ. Điều quan trọng nhất là:
- Ăn đủ chất, dễ tiêu, phù hợp với độ tuổi.
- Tránh ép trẻ theo quan niệm kiêng kỵ khiến bé sợ ăn, kén ăn.
Thực tế, Mùng 1 Tết kiêng ăn món gì chủ yếu dựa trên phong tục và niềm tin truyền thống, mang ý nghĩa cầu may hơn là bắt buộc. Điều quan trọng nhất vẫn là giữ tâm thế vui vẻ, ăn uống vừa đủ, chọn những món mang ý nghĩa tốt lành để ngày đầu năm trôi qua nhẹ nhàng và an yên.
Có thể bạn quan tâm:
Chọn mua quà tết chính hãng, giá tốt tại Bách Hóa XANH nhé:
