Cực quang là gì? Tìm hiểu hiện tượng thiên nhiên kỳ thú, nguyên nhân hình thành, phân loại Bắc – Nam cực quang và kin nghiệm săn cực quang cho người mới.
Cực quang là gì mà khiến hàng triệu người sẵn sàng đến những vùng đất băng giá chỉ để được chiêm ngưỡng một lần? Hiện tượng ánh sáng kỳ ảo này không chỉ đẹp mắt mà còn ẩn chứa nhiều kiến thức khoa học thú vị về Trái Đất và vũ trụ. Hãy cùng tìm hiểu cực quang là gì, vì sao nó xuất hiện và các địa điểm lý tưởng nhất để săn cực quang trên thế giới.
1Cực quang là gì và nguyên nhân hình thành hiện tượng này?
Định nghĩa khoa học về cực quang
Theo góc nhìn khoa học, cực quang là hiện tượng phát sáng tự nhiên xảy ra trong tầng khí quyển Trái Đất, thường được gọi là ánh sáng phương Bắc hoặc ánh sáng phương Nam. Hiện tượng này chủ yếu xuất hiện tại các khu vực có vĩ độ cao, nơi chịu ảnh hưởng mạnh của từ trường Trái Đất, đặc biệt là vùng lân cận Bắc Cực và Nam Cực.
Trên thực tế, cực quang thường xuất hiện tại khu vực quanh Vòng Bắc Cực và Vòng Nam Cực, cách Xích đạo khoảng 66,5 độ. Ánh sáng cực quang liên tục chuyển động và biến đổi hình dạng, có thể là dải sáng như rèm lụa, tia sáng, vòng cung hoặc những nhịp nhấp nháy lan rộng trên bầu trời, tạo nên khung cảnh kỳ ảo khó quên.
Quá trình hình thành cực quang diễn ra như thế nào?
Cực quang bắt nguồn từ gió Mặt Trời, dòng hạt tích điện liên tục được phóng ra trong không gian. Khi hoạt động Mặt Trời mạnh lên, các hạt năng lượng cao gây nhiễu loạn từ quyển bao quanh Trái Đất. Lúc này, từ trường đóng vai trò như một “lá chắn”, điều hướng các hạt về hai vùng cực thay vì để chúng xâm nhập trực tiếp.
Khi tiến vào tầng khí quyển phía trên, các hạt năng lượng chủ yếu là electron và proton bắt đầu va chạm với các phân tử khí. Những va chạm này làm các nguyên tử khí bị kích thích và chuyển sang trạng thái năng lượng cao. Trong quá trình trở lại trạng thái ổn định, chúng phát ra ánh sáng nhìn thấy được trên bầu trời.
Màu sắc của cực quang phụ thuộc vào loại khí và độ cao xảy ra va chạm. Oxy thường tạo ra ánh sáng xanh lục hoặc đỏ, trong khi nitơ phát ra các gam xanh lam và tím. Sự khác nhau về năng lượng hạt và mật độ tương tác cũng quyết định hình dạng cực quang, từ dải sáng mềm mại đến những màn ánh sáng chuyển động liên tục.
2Phân loại cực quang: Bắc cực quang và Nam cực quang
Bắc cực quang (Aurora Borealis)
Bắc cực quang xuất hiện chủ yếu tại các khu vực nằm gần Vòng Bắc Cực như Alaska, miền bắc Canada, Greenland và các quốc gia Bắc Âu gồm Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan. Hiện tượng này thường được quan sát vào những đêm trời quang, ít mây và xa khu vực ô nhiễm ánh sáng.
Về màu sắc, Bắc cực quang phổ biến nhất là sắc xanh lục, bên cạnh đó còn có thể xuất hiện ánh đỏ, tím hoặc vàng, tùy thuộc vào độ cao va chạm và loại khí trong tầng khí quyển.
Nam cực quang (Aurora Australis)
Nam cực quang hình thành quanh khu vực Vòng Nam Cực, thường được nhìn thấy tại những vùng như Nam Cực, miền nam New Zealand, Tasmania (Úc) hoặc các đảo xa ở Nam Đại Dương.
Do vị trí địa lý khó tiếp cận, hiện tượng này ít được quan sát hơn so với Bắc cực quang. Màu sắc của Nam cực quang cũng tương tự, với tông xanh lá chiếm ưu thế, xen kẽ các gam đỏ, tím hoặc vàng, hình thành từ sự tương tác giữa các hạt năng lượng và khí oxy, nitơ trong khí quyển.
3Top 5 địa điểm săn cực quang đẹp nhất thế giới
Tromsø (Na Uy) - Thủ đô của Bắc cực quang
Tromsø là đô thị lớn nhất khu vực Bắc Na Uy, sở hữu diện tích rộng khoảng 2.520 km² và dân số hơn 70.000 người. Thành phố nổi bật với những khu nhà gỗ cổ kính mang đậm dấu ấn Bắc Âu, tạo nên khung cảnh vừa yên bình vừa đặc trưng giữa vùng đất cận Bắc Cực.
Vào hai tháng đầu năm, Tromsø còn tổ chức lễ hội cực quang, thu hút du khách từ khắp nơi đổ về để chờ đợi khoảnh khắc ánh sáng xuất hiện trên bầu trời đêm. Không khí lễ hội sôi động kết hợp với cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ giúp trải nghiệm săn cực quang tại đây trở nên đáng nhớ và khác biệt.
Reykjavik (Iceland) - Thiên đường băng lửa
Reykjavik là điểm săn cực quang nổi tiếng của Iceland, nơi thiên nhiên hoang sơ hòa cùng hiện tượng ánh sáng kỳ ảo. Nhờ ảnh hưởng của dòng hải lưu Gulf Stream, nhiệt độ mùa đông tại đây không quá khắc nghiệt, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quan sát cực quang.
Thời gian lý tưởng nhất để ngắm cực quang ở Reykjavik là từ đầu tháng 10 đến giữa tháng 3. Ngoài săn cực quang, du khách còn được chiêm ngưỡng cảnh tuyết phủ trắng xóa và vẻ đẹp độc đáo của mùa đông Iceland.
Fairbanks (Alaska, Mỹ) - Tầm nhìn thoáng đãng
Từ cuối tháng 8 đến giữa tháng 4, Alaska là một trong những nơi hiếm hoi tại Mỹ có thể quan sát cực quang rõ nét. Những dải ánh sáng rực rỡ thường kéo dài trên bầu trời đêm, đôi khi đi kèm cảm giác huyền bí khiến trải nghiệm trở nên đặc biệt và khó quên.
Fairbanks luôn nằm trong danh sách điểm săn cực quang hàng đầu nhờ vị trí chỉ cách Bắc Cực khoảng hai vĩ độ. Thành phố có bầu trời quang đãng nhiều đêm trong năm, tỷ lệ quan sát thành công cao và giao thông thuận tiện với sân bay quốc tế gần kề cùng vườn quốc gia Denali nổi tiếng.
Yellowknife (Canada) - Làng cực quang nổi tiếng
Yellowknife, thủ phủ vùng Tây Bắc Canada, được xem là một trong những “thủ phủ cực quang” của thế giới. Thành phố nằm xa các đô thị lớn, ít ô nhiễm ánh sáng, giúp bầu trời đêm luôn trong và tối, rất lý tưởng để ngắm hiện tượng này.
Tại Yellowknife, cực quang có thể xuất hiện ngay trong khu vực trung tâm thành phố vào những đêm trời quang. Không gian tĩnh lặng, cảnh quan băng tuyết rộng lớn và bầu trời sâu thẳm tạo nên trải nghiệm săn cực quang vừa gần gũi vừa đầy mê hoặc.
Rovaniemi (Phần Lan) - Quê hương ông già Noel
Phần Lan ghi nhận cực quang xuất hiện khoảng 100 lần mỗi năm, trong đó Rovaniemi là điểm quan sát nổi bật nhất. Thời gian lý tưởng để săn cực quang tại đây kéo dài từ tháng 10 đến hết tháng 3, khi đêm dài và bầu trời đủ tối.
Cực quang ở Rovaniemi có thể lóe sáng trong vài phút hoặc kéo dài hàng giờ, đòi hỏi sự kiên nhẫn từ người quan sát. Mùa đông đến nhanh, bóng đêm bao phủ lâu giúp ánh sáng cực quang càng nổi bật, kết hợp cùng các hoạt động như trượt tuyết mang đến trải nghiệm mùa đông trọn vẹn.
4Kinh nghiệm săn cực quang thành công cho người mới
Thời điểm lý tưởng để ngắm cực quang
Thời gian từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau được xem là lý tưởng nhất do ban đêm kéo dài và bầu trời đủ tối để ánh sáng cực quang xuất hiện rõ ràng. Tuy vậy, cực quang không xuất hiện theo lịch cố định, vì thế sự kiên nhẫn và tinh thần sẵn sàng chờ đợi là điều không thể thiếu.
Khoảng thời gian dễ quan sát cực quang nhất trong đêm thường rơi vào từ 21h00 tối đến 2h00 sáng. Bạn cũng nên theo dõi chỉ số KP, thước đo mức độ hoạt động của cực quang. Khi chỉ số này đạt từ 4 trở lên, khả năng quan sát sẽ tăng cao, kể cả tại những khu vực cách vùng cực hàng trăm đến hơn nghìn kilomet.
Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng quan sát
Các yếu tố thời gian, địa điểm và điều kiện thời tiết quyết định lớn đến trải nghiệm săn cực quang. Nên chọn những khu vực xa thành phố, ít ánh đèn nhân tạo để bầu trời đêm đủ tối và trong. Một không gian thoáng đãng sẽ giúp các dải ánh sáng hiện lên rõ nét hơn.
Bên cạnh đó, việc theo dõi dự báo thời tiết là bước không thể bỏ qua. Những đêm trời quang, ít mây sẽ cho khả năng quan sát cực quang cao hơn đáng kể, giúp bạn tăng cơ hội bắt gặp trọn vẹn khoảnh khắc ánh sáng kỳ diệu trên bầu trời.
5Các câu hỏi thường gặp về cực quang (FAQ)
Việt Nam có cực quang không?
Câu trả lời là không vì Việt Nam nằm gần đường Xích đạo và rất xa hai vùng cực của Trái Đất. Cực quang chỉ hình thành ở nơi từ trường đủ mạnh để dẫn các hạt năng lượng vào khí quyển. Những ánh sáng lạ từng xuất hiện ở Việt Nam thường do đèn công suất lớn, mây phản quang hoặc hiện tượng tán xạ ánh sáng, không phải là cực quang do bão từ.
Tại sao cực quang có nhiều màu sắc khác nhau?
Cực quang có nhiều màu vì các hạt năng lượng từ Mặt Trời va chạm với những loại khí khác nhau trong khí quyển. Oxy thường tạo ra ánh sáng xanh lục hoặc đỏ, trong khi nitơ phát ra các gam xanh lam, tím hoặc hồng. Độ cao xảy ra va chạm cũng ảnh hưởng đến màu sắc quan sát được. Sự kết hợp này tạo nên những dải màu sống động trên bầu trời.
Cực quang có gây hại cho con người không?
Cực quang không gây hại trực tiếp cho con người vì ánh sáng của nó rất yếu. Người quan sát trên mặt đất không bị ảnh hưởng đến mắt hay da. Tuy nhiên các cơn bão Mặt Trời mạnh gây ra cực quang có thể ảnh hưởng gián tiếp đến sức khỏe người nhạy cảm, đồng thời cũng có khả năng làm gián đoạn điện lưới và hệ thống liên lạc.
Bài viết trên đây đã giúp bạn hiểu rõ cực quang là gì và những địa điểm lý tưởng để chiêm ngưỡng hiện tượng kỳ ảo này. Không chỉ mang vẻ đẹp choáng ngợp, cực quang còn phản ánh mối liên hệ đặc biệt giữa Mặt Trời và Trái Đất. Nếu có dịp đặt chân đến những vùng đất gần hai cực, việc tận mắt ngắm nhìn cực quang chắc chắn sẽ là trải nghiệm khó quên.
Có thể bạn quan tâm:
Chọn mua nước suối chính hãng, giá tốt tại Bách Hoá XANH nhé:
